این‌هم اتفاقی است فرخنده که چاپ مطلب‌ام در روزنامه‌ای باشد که حرف اولش را محمد محمد‌علی زده باشد که بسیار از او آموخته‌ام و در مورد رادی بزرگ باشد که مفخم‌نویس بی‌بدیل ادبیات نمایشی ایران(به قول محمد علی) و البته بهترین دیالوگ نویس ادبیات ایران است (به زعم من).
در مورد ابر متن پیشتر کارهایی کرده‌بودم و خوب می‌شناختمش. اما جرقه‌ی اولیه‌ی این نوشته را از اومبرتو اکو در وبلاگ سعید کمالی دهقان گرفتم. این سعید کمالی دهقان هم از آن آدم‌هایی است که نبودش در بلاگستان فارسی و البته مطبوعات ایران، جای خالی بزرگی را نشانمان خواهد داد... امیدوارم باشد و همیشه بنویسد... ذهن هوش‌مند و قلم فرصت‌شناس و تیزبینی دارد.
بر روی نسخه‌ی اچتمل روی سایت فرهنگ آشتی، اشکال حروف چینی کوچکی وجود دارد که برای من خیلی مهم است. این نوشته از هشت بخش تشکیل شده که چهار تا چهارتا با یک و دو شماره‌گذاری شده‌اند. یک‌ها مباحث ابر متن‌اند... دوها مباحث دیدرویی! تمام این شماره‌گذاری‌ها چپ چین ثبت شده‌اند. یعنی شماره‌گذاری پاراگراف‌ها به این شکل صحیح است: 1-1- و 2-1-و1-2- و 2-2-و 1-3- و 2-3 و 1-4 و 2-4 البته این اشکال در نسخه‌ی پدف وجود ندارد. (البته بعد درست شد)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

چند روز پیش رفته بودم آتش سبز را دوباره ببینم. از سینما که برگشتم، شب سعی کردم روی مطلب "تحلیل ایده‌ی روایت آتش سبز" کار کنم، بلکه بشود منتشرش کنم. پارسال بعد از جشنواره چیزی در موردش نوشته بودم. مطلب چنان به نظرم لت و پار آمد که نیاز داشت یک‌بار از نو نوشته شود. وسط یک ماراتن نوشتن هستم که امکانش نبود. فکر کنم پدرام رضایی زاده هم دارد روی همین خط می‌دود تا پنج‌شنبه!... علی‌الحساب به اصحاب فکر و اندیشه، دیدن فیلم را پیشنهاد می‌کنم.
چند روز بعد اصلانی را در نمایش‌گاه عکسی دیدم. پیرمرد ایستاده بود رو به دو سه تا خانم و آن‌ها با آب و تاب از لباس‌های مهتاب کرامتی تعریف می‌کردند!... دلم برای تنهایی راوی سوخت.

اولین باری که قادر نبودم تمام اجزای یک اثر را در ذهنم مجسم کنم و درک نمی‌کردم چطور یک نویسنده می‌تواند چنین پیچیده‌گی خیره کننده‌ای را خلق کند، ساعاتی پس از اتمام "شب هول" بود. تا هفته‌ها مثل کتاب حافظ و شاهنامه از وسط بازش می‌کردم و می‌بستم و در فکر فرو می‌رفتم. اثر چنان مرعوبم کرده بود که به تمام توانمندی‌های ذهنم شک کرده بودم. راستش در برابر نوشته‌ای که فکر کنم از پس خلق چیزی مثل آن برنیایم احساس اندوهی عمیق می‌کنم. بسیاری از رمان‌ها و داستان‌هایی که نیمه‌کاره رها کرده‌ام، آن‌هایی بوده که حس کرده‌ام سیستم کار را فوت آبم و می‌فهمم چه کرده و اگر چه می‌کرد بهتر هم می‌شد.
وحشت "شب هول" که فروکش کرد فهمیدم مشکل از کتاب نبوده، از منبع الهام نویسنده بوده. "یولیسس" را شرو کردم. پیرم را درآورد و بارها زیر تکنیک و پیچیده‌گی استخوان شکنش، زه زدم. دست آخر هم با ذهنی لت و پار، تا حدی که بدانم چه کرده، پیش رفتم و رهایش کردم. ترسم فروریخت. چون فهمیدم "یولیسس" جدی‌ترین شوخی عالم نویسنده‌گی است. بازی بی‌رحمی است که کسی برای نشان دادن تواناییش راه انداخته که نشان دهد قادر است هر مخاطبی را به زانو در آورد. واقعیت این‌است که جای‌گاه جویس در نظرم،‌ از نویسنده‌ای خلاق و هنرمند، به نابغه‌ای دیوانه که برای نشان دادن قدرتش، جهانی را به سخره گرفته تنزل کرد. بازی تمام بود. دانستم میان نویسنده‌ای که در برابر مخاطب می‌ایستد و انگشتش را به سمت او نشانه می‌گیرد با نویسنده‌ای که به کنار مخاطب می‌رود و در گوشش نجوا می‌کند تفاوت بسیار است.
خانم‌ها آقایان... و اینک "ژاک قضا و قدری و اربابش". شاه‌کاری که برای دومین بار مرا به حد یولیسس مرعوب کرد. این‌بار به نوعی دیگر. به گونه‌ای که دانستم چطور دموکراسی از اجتماع به ذهن می‌تراود و پایه‌های رمانی را به عرش اعلا می‌کشد. چطور می‌شود در گوش مخاطب نجوا کرد. نوشته‌ی کوچکی شبیه آن‌چه که برای "اختراع انزوا" نوشته بودم، در مورد "دنی دیدِرو" می‌نویسم که این روزها بیشتر وقتم را گرفته. مابقی هم که می‌ماند من و "مارینا پلازا" که همچنان بر دشت اندیشه‌ام می‌تازد...
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
"پرتره‌ی مرد ناتمام" را برای گالری جدید فرستادم! تا چه قبول افتد و چه در نظر آید. حال ناز و کرشمه و عشوه‌خرکی‌های گالری پیشین را ندارم.

داستان "فردا بر می‌گردم" بعد از شش بار بازنویسی در طول یک هفته تمام شد. حالا می‌توانم کمی به خودم جایزه بدهم و بروم سر "مارینا پلازا". داستان بلندی که سه چهار ماهی است توی ذهنم به در و دیوار می‌کوبد و تبعیدش کرده بودم به مطبخ ذهنم. کار دشواری خواهد بود که دست کم چهار زبان متفاوت (فارسی/عربی/انگلیسی/استانبولی) در آن به کار رفته و در بسیاری از صفحات داستان، من نقش نویسنده-مترجم را خواهم داشت.
این روزها به نتیجه‌ی جالبی رسیده‌ام. نیرویی که از داستان‌های نیمه کاره‌ام می‌گیرم، خیلی بیشتر از آن‌هایی است که تمام کرده‌ام. به عبارت دقیق‌تر باید یاد بگیرم کدام نوشته‌ها و ایده‌ها را نیمه کاره رها کنم. "سونات ایرانی" را نیمه کاره حفظ کردم تا بتوانم پانزده داستان بنویسم که هشت‌تای آن‌ها را قابل چاپ می‌دانم! هیچ‌کدام از داستان‌ها هم ربط مشخصی به داستان اصلی ندارند. این فوق‌العاده است. باید یادبگیرم چطور کاری را به پایان نرسانم!
•اختراع انزوا/پل استر؛ ترجمهٔ بابک تبرایی، تهران:افق، 1387.